Sebze fide üretiminde (özellikle domates, biber, hıyar, marul vb.) fidelik döneminde görülen hastalıklar, bitkinin en hassas gelişim evresinde ortaya çıktığı için yüksek kayıplara neden olabilir. Hastalıklar genel olarak fungal, bakteriyel ve viral etmenler olarak sınıflandırılır.
Aşağıda fideliklerde sık karşılaşılan hastalıklar özetlenmiştir:
1. Fungal Hastalıklar (En Yaygın Grup)
Fidelik döneminde en büyük kayıp genellikle mantari patojenlerden kaynaklanır.
a) Çökerten (Damping-off)
Etmenler:
Pythium spp.
Rhizoctonia solani
Fusarium spp.
Phytophthora spp.
Belirtiler:
Çimlenme öncesi tohum çürüklüğü
Çıkış sonrası fide gövdesinde incelme
Toprak hizasında boğaz çürüklüğü
Fidelerin devrilmesi
Risk Faktörleri:
Yüksek nem
Aşırı sulama
Düşük havalanma
Steril olmayan torf
b) Külleme
Etmen: Oidium spp., Leveillula taurica
Fideliklerde yaprak üzerinde beyaz unumsu tabaka oluşturur.
c) Yaprak Lekeleri
Etmenler:
Alternaria spp.
Septoria spp.
Yapraklarda nekrotik lekeler, sararma ve gelişme geriliği görülür.
2. Bakteriyel Hastalıklar
Fideliklerde genellikle tohum kaynaklıdır ve hızlı yayılır.
a) Bakteriyel Leke
Etmen: Xanthomonas spp.
Yapraklarda küçük, sulu lekeler
Zamanla nekrotik alanlar
b) Bakteriyel Yanıklık
Etmen: Pseudomonas syringae
Yaprak kenarlarında yanıklık
Soğuk ve nemli koşullarda artış
c) Bakteriyel Kanser (Domates)
Etmen: Clavibacter michiganensis
Solgunluk
Vasküler kahverengileşme
Sistemik enfeksiyon
3. Viral Hastalıklar
Virüsler fidelikte çok tehlikelidir çünkü tedavisi yoktur.
a) TMV (Tobacco Mosaic Virus)
Mozaik desen
Yaprak deformasyonu
Büyüme geriliği
b) TSWV (Tomato Spotted Wilt Virus)
Bronzlaşma
Halka lekeler
Fidelikte bodurluk
c) CMV (Cucumber Mosaic Virus)
Mozaik
Yaprak daralması
Sararma
⚠ Fideliklerde Hastalık Riskini Artıran Faktörler
Yüksek nem (%80 üzeri)
Sık ekim
Yetersiz havalandırma
Steril olmayan yetiştirme ortamı
Enfekte tohum kullanımı
Alet-ekipman hijyen eksikliği
Genel Koruyucu Önlemler
Sertifikalı ve test edilmiş tohum kullanımı
Steril torf ve viyol kullanımı
Kontrollü sulama
Havalandırma yönetimi
Tohum dezenfeksiyonu
Entegre hastalık yönetimi (IPM)
Erken teşhis (mikroskobik ve moleküler analiz)
